6 grudnia, w urodziny Barbary Radziwiłłówny, w ratuszu wileńskim po raz pierwszy odbędą się Narodowe Nagrody Kobiet „W imieniu Królowej” (Karalienės vardu). Nową ogólnokrajową inicjatywę przedstawia założycielka „Slapta meilė”, projektantka, artystka i kuratorka projektów kulturalnych Julija Janus wraz z dziennikarzem i organizatorem wydarzeń Saugirdasem Vaitulionisem. Ich celem jest nowa tradycja, która co roku skupi uwagę całego kraju na wyjątkowych osiągnięciach kobiet.
Najważniejsze w skrócie
- Gala: 6 grudnia, ratusz w Wilnie – uhonorowane zostaną wyjątkowe kobiety Litwy.
- Tydzień wydarzeń: 30 listopada – 6 grudnia w całej Litwie – wystawy, spektakle, pokazy filmowe, dyskusje i spotkania o historiach, twórczości i osiągnięciach kobiet.
- Zasięg: według organizatorów już w pierwszym roku dołączyło wielu organizatorów wydarzeń, instytucji kultury i społeczności, a mapa wydarzeń obejmuje 40 samorządów – nie tylko duże miasta, ale też mniejsze miejscowości i regiony.
- Inspiracja: Barbara Radziwiłłówna, wielka księżna litewska i królowa Polski. Jej urodziny stały się symboliczną datą nagród.
- Cel: nie tylko ustanowić nowe nagrody narodowe, ale zmienić spojrzenie na wkład kobiet w budowanie litewskiego państwa, kultury i społeczeństwa.
Osiągnięcia kobiet to nie oczywistość
Wydaje mi się, że na Litwie wciąż mamy skłonność traktować osiągnięcia kobiet jako coś oczywistego. Kobieta kieruje organizacją, tworzy firmę, dokonuje odkrycia naukowego, buduje społeczność, chroni dziedzictwo kulturowe. Wspaniale. Ale nikt nie pomyśli, że w tym samym czasie wiele z nich rodzi, wychowuje dzieci i dba o dom. (…) Wciąż też zdarza się, że kobiety zarabiają mniej niż mężczyźni wykonujący tę samą pracę.
Julija Janus
Dlaczego Barbara Radziwiłłówna
Julija Janus od lat bada renesansową historię Wielkiego Księstwa Litewskiego i przybliża ją współczesnym odbiorcom, zwłaszcza postać Barbary Radziwiłłówny. Jest założycielką laboratorium aktualizacji dziedzictwa kulturowego „Slapta meilė”, autorką idei i jedną z kuratorek międzynarodowej wystawy Litewskiego Muzeum Narodowego „Królowa, królestwo i uczucia” oraz autorką poświęconej Barbarze historycznej powieści detektywistycznej „Nematoma ranka”.
Wielu zna Barbarę przede wszystkim z historii miłosnej z Zygmuntem Augustem. Julija widzi w niej kobietę wolną, upartą i ambitną, która nie zrezygnowała z prawa do wyboru własnego życia. Ta odwaga i niezależność stały się symbolem całego projektu, a sama Barbara – mostem między przeszłością a dzisiejszymi osiągnięciami kobiet.
Od dawna nie daje mi spokoju pytanie, dlaczego tak łatwo przejmujemy tradycje i symbole innych krajów, a swoich jakby nie zauważamy. Mamy niezwykle bogatą historię, wyraziste postacie i wydarzenia, z których moglibyśmy być dumni. Chciałam stworzyć nową litewską tradycję, która nie tylko przypominałaby naszą historię, ale też dała ogólnokrajową scenę dzisiejszym osiągnięciom kobiet.
Julija Janus
Nie tylko znane nazwiska
Współautor inicjatywy Saugirdas Vaitulionis jest przekonany, że na Litwie nie brakuje kobiet godnych najwyższego uznania, lecz wiele z nich nigdy nie otrzymuje należnej uwagi.
Czasem wydaje się, że człowiek musi najpierw zostać zauważony przez świat, żebyśmy i my go zauważyli. A ile jest na Litwie kobiet, które codziennie robią niesamowite rzeczy, ale nikt o nich nie pisze, nie mówi i ich nie nagradza? Chcemy to zmienić. (…) Może gdzieś w małym litewskim miasteczku mieszka kobieta, której dzieła zasługują na największą scenę, tylko nikt jej na tę scenę jeszcze nie zaprosił.
Saugirdas Vaitulionis
Ambicje bez lęku
Organizatorzy mają nadzieję, że „W imieniu Królowej” z czasem stanie się zjawiskiem łączącym całą Litwę, a Narodowe Nagrody Kobiet – jednym z najważniejszych corocznych wyróżnień w kraju. Julija Janus liczy, że inicjatywa zachęci kobiety nie tylko do dumy z własnych osiągnięć, ale też do odważniejszego mówienia o ambicjach.
Tym projektem chciałabym zmienić jedną rzecz – nasz stosunek do kobiecych ambicji. Z jakiegoś powodu ambitny mężczyzna zwykle wydaje się silny i perspektywiczny, a ambitna kobieta wciąż bywa postrzegana jako zbyt wymagająca, niewygodna albo chcąca za dużo. Może czas przestać się tego bać?
Julija Janus
Barbara – tu zaczyna się też nasza historia
„Slapta meilė” zrodziła się z tej samej historii – miłości Barbary Radziwiłłówny i Zygmunta Augusta. Barbarę możesz spotkać i dziś: na wycieczce po wileńskim Starym Mieście jej śladami, w naszym audioprzewodniku albo w powieści Juliji Janus.
Na podstawie komunikatu prasowego organizatorów, 4 listopada 2026. Czytaj też (po litewsku): 15min.lt / Žmonės.lt i Delfi Veidai.
